ОРОН БҮХНИЙ МОНГОЛЧУУД НЭГДЭГТҮН!!!

"... Буриад, Өвөр Монголчууд нь түүхэн хувь заяаны эрхээр бидний бамбай болж ирсэн бөгөөд хэрэв тэд устаж уусаж дуусвал дараагийн ээлж биднийх гэдгийг бид мартаж болохгүй..."

"...Бид эх орноо хөгжүүлсэнийхээ дараа нь ч, одоо ч гэсэн ах дүү бусад Монгол угсаатандаа санаа тавих нь хүн чанарын хувьд ч гэсэн, үндэсний аюулгүй байдлаа бодсон ч гэсэн зайлшгүй хийх ажил... Эх оронч үзэл гэдэг нь Монгол улсын иргэний үнэмлэхтэй, зөв сэтгэлтэй (ёс журам, суртахуунтай) хүн болгоныхоо төлөө Монголчууд бид тэмцэх, санаа тавих ажил мөн..."

"...Баабар Нармай Монголын үзэл санааг бүтэхгүй зүйл, бусад Монгол угсаатан бидэнд хамаагүй болсон өөр үндэстэн мэтээр бичиж байгаа нь туйлын гэнэн бөгөөд, үндэсний эрх ашигт хортой үзэл санаа мөн. Тэр хүний үзлээр бол бид Монголчууд 1911 оноос Манж-Хятадаас тусгаарлаж Өвөрлөгч нараас салсан нь, XVII зуунаас Буриадаас салсан нь тэднийг биднээс, тэд биднээс хамаагүй тусдаа үндэстэн улс болгож Орос, Хятад болсон гэж ойлгогдохоор удаа дараа илэрхийлж байна... Буриад, Өвөр Монголчууд нь түүхэн хувь заяаны эрхээр бидний бамбай болж ирсэн бөгөөд хэрэв тэд устаж уусаж дуусвал дараагийн ээлж биднийх гэдгийг бид мартаж болохгүй... Ах, дүү ард түмнүүдээ Эрээний хулхи наймаачин, Улаан-Үд, Хиагтын ууссан буриадуудаар төсөөлж ярьдаг ганзагын наймаачдын сэтгэлгээний түвшнээс салцгаая!... "

"...1990 оноос өмнө... Үндэсний гайгүй сэхээтнүүд нь орос авгай авснаараа бахархдаг, эхнэрүүд нь манай соёл заншилыг үл тоодог, үр хүүхдүүд нь Монголд өссөн мөртлөө Монгол хэлээ мэддэггүй, элэг буруутай байдал нь нийтлэг ажиглагддаг зүйл байв... Өнөөдөр бий болж байгаа нийгмийн асар их ялгаа тухайлбал нэг хэсэг нь барууны нөлөөгөөр боловсрол мэдлэгээ огцом дээшлүүлсэн нь хуучин үеийнхээсээ хамаагүй давуу болж, нөгөө хэсэг нь болохоор улам доошилж хуучин нийгмийн үед ч байгаагүй харанхуй, бүдүүлэг, бүр зарим нь бичиг үсэггүй болсоноор оюун санааны болон ухамсрын хоёр тийшээ зүглэсэн туйлшрал, бас энэ асуудалтай шууд болон дам хамаатай баян, хоосны ялгаа асар хурдацтай нэмэгдэж байгаа нь нийгмийн асар их сэгсрээ, донсолгоог бий болгох урьдчилсан нөхцөлийг бий болгож, яг л Орос, Герман болон бусад улсад өнгөрсөн үед болсон цуст өөрчлөлтийн гарааг бэлдэж байгаа юм шиг..."

"...Даяар Монгол, Хөх Монгол мэтийн хэт үндсэрхэг үзэл нь зөвхөн нэг талыг барьсан, гэмт хэргийн шахуу байгууллага болсонд харамсаж байна. Тэд германы нацистуудыг илэрхий хуулбарлан жүжиглэж байгаа нь инээдэмтэй бөгөөд арьсны болон фашист үзэлтнүүдийн хувьд бүх азиуд адилхан дорд арьстан гэж явдагийг ойлгох хэрэгтэй. Тэгээд ч цагаа тулаад ирэх юм бол хүмүүс арьстан, арьстанаараа бүлгэрхдэгийг олон үндэстэн ястны бүрэлдхүүнтэй улс оронд амьдарч үзсэн хэн боловч мэдэрдэг. Хятадын эзэрхэг бодлогыг эсэргүүцэх нь зөв боловч 1.5 тэрбум Хятад үндэстнийг дайсагнан, басан доромжилж, алж хядах хэрэгтэй гэж явдаг нь яав ч эрүүл явдал биш ба дэлхийн хүчирхэг гүрнийг өдөөн хатгаж байгаагаараа түүгээр байсан гайг үүгээр дуудаж авчирлаа гэдэг шиг юм болох биш үү?!..."

"...Харанхуй, боловсролгүй нийгмийн давхраанууд дээр тулгуурлан Монгол хүн агуу, бусдаас онцгой гентэй тухай, Хятад хүн нь хүн биш учраас алж хядаж болох дайсан, төрд эрлийзүүд гарч ирээд санаатайгаар хорлон сүйтгэж байгаа тухай яриа гаран хэт үндсэрхэг үзэлтэй, үлгэрт гардаг шиг "далайн мэлхийгээс танай гадаад их далай чинь миний худгийн гуравны нэгтэй тэнцэх үү?" гэж асуудаг худгийн мэлхийтэй адилхан ертөнцийн тухай ойлголттой бүлгүүд бий болгон түрүүчээсээ хүн алах зэрэг гэмт үйлдэл хийж байгаа нь түгшүүртэй байна..."

Аль 2009 онд бичигдсэн энэхүү нийтлэлийг уншаад сэтгэл ихэд хөдөлж, бах минь машид ханав. Найруулга зүй болон зохион байгуулалтын хувьд уярч уйлмаар, уурлаж хашгирмаар, уулга алдмаар уран биш боловч утга санаа нь "Уухай" гэхээс аргагүй, туйлын төгс болжээ. Нийтлэлийг бичигч Ё.Гантулга андыг үл таних авч магад миний сайн нөхөр буй заа гэдэгт бат итгэхийн ялдамд чин зүрхнээсээ гүн талархал илэрхийлье.

http://www.shudarga.mn/?dazo=news&newsid=8687&catid=26

Газар бүрийн монголчуудаа уншигтун!!!

Read more!

МИНИЙ ГЛОБАЛЧЛАЛЫН ТУХАЙ БОДОЛ БУЮУ БИДНИЙ ҮНДЭСНИЙ ҮЗЭЛ

КомедиАрт продакшны “Глобалчлал” гэдэг хошин үзэгдлийг Соёмбо телевизээр үзлээ. Инээе гэж үзсэн биш харин шал өөр сэтгэгдэл төрөв. Марзан шовгорууд чинь уул нь Монгол гэдэг юм бүхэн хэт глобалчлалын аясаар сөнөх нь ээ гэсэн зүйл үзүүлэх гэсэн бололтой. Онцлог нь би гэж “дурак” тас эсрэгээр нь хүлээж авдаг юм байна. Би бол согтуудаа гэрээ байгуулж хэлэх гэсэн санаагаа буруугаар ойлгуулчихсан спонсор Дооёогийн талд биш, харин ч яг миний үзэл бодлыг зөвөөр нь буюу илэрхий тодорхойлсон найруулагч Амбийгийн талд орчихлоо.

Тоглолтонд Араб морин хуурчийн татлаганд Япон хүүхнээр уртын дуу аялуулж, Монгол хоршоо дууг Энэтхэг хүүхнээр дуулж бүжиглүүлсэн, Орос хүүхнээр Хятад дуу дуулуулж Хятад залуусаар Орос бүжиг хийлгэсэн хуурамч хэдий ч үнэн гоё концерт гарч байх юм. Концертын онцлог нь дээрх бүх үзүүлбэрийг үзүүлэгчид бүгд үндэснийхээ хувцастай байж, үндэснийхээ аялгаар дуулж, үндэснийхээ хэв маягийг илэрхийлэх боловч шал өөр улс үндэстний дууг дуулж, бүжгийг бүжиглэх нь надад тун чиг их таалагдлаа. Таалагдсан учрыг тодруулах үүднээс үгийн урнаар дуулагч, үзэгний хурцаар бүжиглэгч сэтгүүлч Б.Цэнддоо гуайн үг санаанаас хэсэглэн буулгая.

“Дэнлүү, байцаа, хуйцаа зэрэг нь хэдий нанхиад гаралтай эд зүйлс мөн боловч бид нэгэнт эдэлж, нэрлэж заншсан. Тэр байтугай хантааз гэдэг хувцсыг монгол үндэсний хувцас гэж андуурах болсон зэргээс үндэслэн дүгнэх ахул өдгөө бид гадны алив зүйлийг эсэргүүцэн үгүйсгэж, ангилан ялгаварлах нь буруу юм. Угаас нүүдэлчин түмний, тэр дундаа монгол угсаатны бусдаас гоц сондгойрох онцлог нь аливаа ашигтай, тустай зүйлсийг өөриймшүүлэн эзэмших, хэрэглэх чадвар юм. Үүнийг түүх шастирт тодорхой өгүүлсэн нь олонтаа тохиодог билээ” гээд “Миний бие монгол хүн ярьж байгаа бол монгол хэл, монгол хүн өмсөж байгаа бол монгол хувцас, монгол хүн идэж байгаа бол монгол хоол гэж хөрвүүлэн ойлгож, гагцхүү уг зүйлийн гарал үүслийг нь марталгүй, үндэсний гэж эндүүрэвзэй, угийн гэж андууравзай хэмээн айдаг” гэснийг нь үнэн үг, шар тос гэж би талархан дэмжиж байдгаа нуух юун. Үүнийг л би глобалчлал, даяарчлал хэмээн ойлгож, энэ агуу зүйлийг анхлан санаачлагчид нь миний, таны, бидний эцэг өвгөд гэж бодохоос бор зүрх минь цээжнээ багтахыг болин хөөрдөг билээ...

Ер нь ингээд боджээ байх нь ээ, эрт цагт амар ч байж уу? Ойлголцох гэж нэг их зовдоггүй, ойлгуулах гэж толгойгоо зовоох ч шаардлагагүй. Ойлгохыг хүсээгүй нь алалцъя гэнэ, ойлгуулах гэж нэг их ч зовохгүй, ойлгуулмаар бол алаад л гүйцээ. Надад үүнийгээ өгөөч, түүнийг аваач гэж гуйх хэрэг байхгүй, өгмөөргүй бол, авмааргүй бол алалцаад л дуусаа. Хэн хүчтэй нь хүссэнээ биелүүлнэ. Энэ бол аксиом. Нэг тиймэрхүү ганцхан үндсэн заалт бүхий бичигдээгүй, хэлэлцүүлээгүй теором шиг батлах шаардлагагүй, аксиом шиг үнэн үндсэн хууль орчлон ертөнцөд үйлчилдэг байж. Тэр л айхтар үед сайн ч бай муу ч бай бидний өвөг дээдэс цоорсон нэгнийхээ үгэнд ороод дэлхийг тун чиг санамсаргүй маягтайгаар эзэлчихсэн нь гарцаагүй үнэн. Тэр цоорсон нэг толгой, Чингис гэдэг нөхөр тэс өөр юм бодож үл өгсөн эд хөрөнгийг нь булааж авах гэсэндээ биш, харин эс гуйсан энх амгаланг нь биеэр нь мэдрүүлэх гэсэндээ даян дэлхийг нэгэн тугийн доор нэгтгэх их үйлсийг эхлүүлсэн нь глобалчлал билээ.

Харин энэ агсамнаж эхлүүлсэн глобалчлал аандаа өрнөн хөгжих эрин үед төрсөн миний бие зөв бодсондоо (магадгүй буруу ч байж мэднэ) хятад хүнийг орос хүнийг япон хүнийг герман хүнийг солонгос хүнийг, өөр хэн ч бай, угаасаа ор байгаагүй “америк үндэсний” хүнийг үзэн ядах биш, харин тийм үзэл санааг үзэн ядах хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон юм. Тодруулан тайлбарлах үүднээс ардчиллын алтан хараацай УИХ-ын эрхэм гишүүн, Монгол улсын баатар Э.Бат-Үүл гуайн (mister болон madam гэх мэт хүндэтгэлийн үгийг бошгыг халснаас хойш хүний тайж, харцыг нь ялгахгүй болсон тул монгол хэлэнд ноён, хатагтай гэж буулгаснаас илүү авгай буюу гуай хэмээн орчуулах нь зүйтэй хэмээн би боддог) үгийг иш татсугай.

Тэрбээр “Угаас хүмүүнийг үндэс язгуур, угсаа гарвалаар нь ялгаварлан гадуурхах, дорд үзэн үгүйсгэх нь өнгөрсөн зуунд булшлагдан устсан утга агуулга, хэлбэр шинжээр ч нэн ядуу харанхуй мунхаг, нарангүй манант үйл мөнийг Сталины геноцид аллагыг бодитоор мэдэрсэн буриад зоны төлөөллийн хувьд нотлон тэмдэглэмээр байна. Би хятад хүнийг үзэн яддаггүй, харин коммунист Хятад улсын увайгүй шунал, дээрэнгүй үзэл, нялуун нүүр, бурангуй бодлогыг чадахын хэрээр эсэргүүцнэ, тэмцэнэ, үүнийг ч үеийн үедээ дамжуулна. Ганц өнөөгийн коммунист ч бус урьд өмнөх, үүх түүхэнд дурсагдан бичигдсэн өмхий далд санааг нь удам судраараа эсэргүүцэн тэмцэж эх Монгол орныхоо төлөө амь үл хайрлан тулалдаж явсан өвөг дээдсийнхээ уламжлалыг ч сахисан тэр, ирээдүйд ямар ч байсан тэр, гагцхүү надад эсэргүүцэх, үзэн ядах сэрлийг төрүүлэгч нь Монгол орны тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын эсрэг аливаа үзэл санаа, үйл хөдлөл юм. Түүнээс би амьдрал хөөж, ажлаа хийж яваа эгэл нэгнийг хятад хүн болж төрснийх нь төлөө үзэн ядаж, хавчин гадуурхахыг хэзээ ч өөгшүүлэн дэмжиж чадахгүй” гэснийг цохъё.

Өөрөөр хэлбэл, товч тайлбарлавал, нэгтгэн дүгнэвэл, гүйцээн өгүүлбээс ажил хийх гэж, амьдрал хайж орж ирсэн тэр олон тэнэг, бүдүүлэг хужаа (гагц хятад биш, америк, солонгос, орос, англи, итали, өөр хэн ч бай)-г биш, тэднийг оруулж ирсэн, тэдэнд боломж олгосон хужаа үзэл санааг, монгол хүнийг ажилгүй анхилгүй, арчаагүй хөсрий яс, өөдгүй хөгийн новш болгох гэсэн тэр өмхий ухааныг, үзэл санааг л би үзэн ядна. Энэ бол миний глобал санаа, манай үндэсний үзэл, бидний эх оронч сэтгэл...

Read more!

САЙН БАЙНА УУ? БАЯРТАЙ

Оюун санааны буюу соёлын хувьсгалаа үргэлжлүүлье. Бараг 3 жилийн өмнө талархах болон өршөөл эрэх тухай бичсэн бол одоо мэндчилгээний тухай өгүүлэхийг хичээлээ.

Хувийн харилцааны соёлд нэг ийм бичигдээгүй дүрэм байдаг. Эр хүн дотно харьцаатай (гэдгийг дан ганц хайр дурлал гэж ойлгох албагүй, ээж, эмээ, эгч, охин, найз... өөр хэн ч юм) бүсгүй хүнд гараа түшүүлэн (сугадуулан) явах үедээ эмэгтэйгээ баруун гар талдаа авч явах учиртай гэж. Энэ нь гүн хүндэтгэж буйгаа илэрхийлж байгаа хэрэг юм. Харин цэргийн хүн бүсгүйгээ зүүн талдаа авч явна. Учир нь тэд бусадтай мэндлэхдээ дүрмийн дагуу ёслон мэндчилэх тул баруун гар нь сул чөлөөтэй байх ёстой. Эндээс л мэндчилгээний ялгааг ойлгож, мэдрэх энгийн зарчим тодорхой харагдана.

Юу гэх гээд байна вэ гэвэл хамт ажиллагчтайгаа мэндлэх нь найзтайгаа мэндлэхээс тэс өөр гэдгийг л хэлэх гэсэн юм. Дотно сайн андтайгаа сайн байна уу гэх нь ер зохимжтой сонсогдохгүй, харин товчоор сайн уу, эсвэл орчин үед нэгэнт хэвшил болоод байгаа "юу байна" гэхэд илүү дотно, хөнгөн сонсогддог. Үнэн хэрэгтээ юу байна гэдэг маань "ахуй амьдрал, ажил төрлөөр чинь сонин сайхан юу байна" гэсэн утга төгс, урт мэндчилгээний л товчлол юм. Товчоор мэндэлж буй анд нөхдийн хувьд ихэнх тохиолдолд ойр ойрхон тааралддаг, тогтмол уулзалддаг хүмүүс байдаг бөгөөд ингэж богинохноор амар мэндээ мэдэлцэх нь нэг талаар тэдний цагийг хэмнэж зөвхөн сүүлийн үеийн, гол мэдээллээ солилцох, ярианы үндсэн сэдэвтээ орох боломжийг олгодог.

Харин урт удаан хугацаагаар тааралдаагүй, тогтмол уулзалддаггүй анд нөхдийн хувьд мэндчилгээний хэсэг нэлээд урт үргэлжилдэг талтай. Угаас тал нутгийн нүүдэлчин монголчууд байнга уулзалдаад, тааралдаад байх нь ховор тул ерөнхийдөө нэлээд удаан, буурь суурьтай мэндчилдэг. Ахуй амьдралын онцлогоос шалтгаалан тархай бутархай амьдардаг индивидуалист шинж чанартай хүмүүсийн хувьд мэндчилгээ байтугай нийтээр тэмдэглэх баяр ёслол нь ч нэлээд том, урт удаан байдаг. Энэ бүх онцлогийг та бид сарны хуанли буюу билгийн тооллын шинэ жилийн баяр болох цагаан сараар “Даага далантай, бяруу ...” гэхчлэн ултай суурьтай мэндчилгээнээс тодорхой хардаг билээ.

Монголчуудыг дандаа уртаар мэнд мэдэцгээдэг гэж ойлговол дэндүү өрөөсгөл болох бөгөөд зарим мэндчилгээ нь богино гэхэд хэтэрхий богино, тэр байтугай үг дуугаралгүйгээр мэндлэх нь ч бий. Энд хожим өрнөөс нэвтэрсэн, гар даллах, толгой дохих зэрэг дохионы хэлийг хэлсэнгүй, харин морьтой хүмүүс яарч явах үедээ тааралдахдаа морьноосоо буулгүйгээр нэг хөлөө дөрөөнөөсөө мултлах хөдөлгөөн хийж мэндлэх ёсыг хэлсэн билээ.

Монголчуудын хувьд өдөрт олон удаа мэндлэх нь төдийлөн хэвшил болоогүй зүйл юм. Үүний тод илрэл нь “Өглөөний мэнд хүргэе” гэж мэндлэхэд, хариуд нь “Баярлалаа” гэдэг утга авцалдаагүй хариулт сонсогддог явдал юм. Хэрвээ англи хүнийг “Good morning” гэж мэндлэхэд нь “Thank you” гэж хариулбал тэр эрхэм таныг юу гэж ойлгох вэ?! Олон нийтэд дасал болоод байгаа энэ мэт мунхаг, бүдүүлэг, соёл гэхээсээ солиорол гэмээр зуршлыг үгүй болгоход хүн бүхний хичээл зүтгэл нэн чухал.

Энд нэгэн сонирхолтой асуудлыг хөндөхөд дорнын мэндчилгээ нь өрнийн ёсноос нэлээд өөр буюу ихэвчлэн асуусан чиг хандлагатай байдаг. Жишээлбэл, хятадын эртний уламжлалт мэндчилгээ нь "Та хоолоо идсэн үү", хариуд нь "Идсэн, та хоолоо идсэн үү" гэх жишээний. Монголчуудын хувьд энэ сэдэв бүр өргөн хүрээний болж нийт мэндчилгээний дийлэнх нь асуулт байдаг. Тухайлбал, "... сайхан өвөлжиж байна уу?", эсвэл "... зуслан сайхан уу?", ердөө л "Юу байна?" гэх мэт дан асуулт.

Ийм ч учраас хүн юм асуухад хариулна, нэгэнт чамаас асуусан учир чи бас асуух хэрэгтэй, тэгэхээр цаадах чинь бас хариулна. Ингээд л бидний мэндчилгээ өрнийнхний мэндчилгээнээс дор хаяж 2 дахин урт болчихно. Асуултын бус шинж чанартай бусад мэндчилгээнүүдийн хувьд дандаа ерөөсөн чиг хандлагатай. Өөрөөр хэлбэл "хожил хоёр тийшээ", эсвэл "мөр цохь", "үйлс бүтэг" гэх мэт ерөөлийн мэндчилгээний хариу нь товчхондоо "ерөөл бат оршиг" гэх маягийн талархал. Тиймдээ ч тэр үү бид асуугаагүй, бас ерөөгөөгүй өрнө дахины ердийн мэндчилгээнд хариу мэндлэхдээ жаахан будлиад байгаа юм.

Харин будилахгүй сайхан өөриймшүүлж байгаа нэг мэндчилгээ бол "Hi" буюу "Юу байна". Үнэн хэрэгтээ "юу байна" гэдэг мэндчилгээ маань дээр дурьдсанчлан асуултын шинж чанартай боловч эхлэн мэндчилэгчийн зүгээс хариулт нэхээгүй гэдэгт гол асуудал нь байгаа юм. Ахмад хүмүүс "юу байна", "юмгүй" гэдэг мэндчилгээнд жаахан таагүй ханддаг. Гэвч үнэнийг хэлэхэд тэдний ая муутай байдгийг тоох хэрэггүй. Өнөөгийн нийгэм, эрин үе маань хүссэн хүсээгүй дэндүү "аймаар" даяаршиж байгаа учраас үүнийг болиулах ямар ч аргагүй. Харин бидний гол анхаарал хандуулах ёстой зүйл бол заавал мэндэлж сур, тэгэхдээ зохимжтой хүнд нь зохистой янзаар мэндэлж сурах шаардлага.

Мэнд мэдэх нь эцсийн дүнд аливаа харилцааг угтах урьдчилгаа ёслол бөгөөд үүнийг гар барих, мэхийн хүндэтгэх, инээмсэглэх зэрэг үйл хөдлөлөөр баталгаажуулах нь хойшдын үр дүнд эергээр нөлөөлөх, хожмын үйлийг сайнаар хөтлөх их эхлэл болдог. Ийм ч учраас мэндчилгээ бүр нарийн нандин утга агуулгатай бөгөөд хөнгөн хуумгай, хэлбэр төдий зүйл огт биш, үг үсэг, үйлдэл бүр нь нэгэн цогц болж байдаг харилцаа холбооны бүхэл бүтэн систем юм. Ерөөс мэндчилгээ нь бусдыг хүндлэх замаар өөрийгөө хүндлүүлэх, нийгэм дэх байр сууриа батжуулах хамгийн том арга зам, хамгийн эхний алхам билээ.

Нэгэнт угтаж чадсан бол үдэж чаддаг байх ёстой бөгөөд хоёр талын харилцаа хаашаа ч эргэсэн бай харилцагчдаа тааламжтай, эерэг сэтгэгдэл үлдээх нь мэндчилгээний хамгийн чухал зангилаа, хөндүүр цэг юм. Хэрэв энэ удаа сайнаар үдэж чадвал, дараагийн удаа муугаар угтуулна гэж айх шаардлагагүй. Угталт, үдэлтийн уялдаа холбоог хэр зэрэг сайн зохицуулна, төдий чинээ өөрийн үнэлэмжээ хадгална. Энэ бол хүн төрөлхтний нийтлэг дадал, нийгэмшсэн соёл.

Ерөнхийдөө нийтлэг үдэлт бол "Баяртай" буюу дэлгэрэнгүй утгаараа "Дараа уулзахдаа аз жаргалтай байх болно". Энэ хэллэг хэрхэн монгол хэлнээ нэвтэрснийг нарийн мэдэхгүй ч орос хэлний "до свидания" буюу "уулзах хүртлээ" гэсэн хэллэгийн орчуулга болов уу гэж таамаглаж байна. Миний бодлоор энэ их боломжийн үдэлт шиг санагдана. Учир нь уламжлалт монгол үдэлтийн хэллэг нь өнөө цагт хэрэглэхэд тохиромж муутай "Сайн яваарай", "Сайн сууж байгаарай" гэх мэтийн голдуу аз жаргал, амар амгалан хүссэн ерөөл байдаг. Арга ч үгүй биз, угаасаа өөр хоорондоо хол хол зайтай амьдран суудаг монголчуудын хувьд өдөртөө дахин дахин уулзаад байх нь хомс учраас уламжлалт монгол ахуйн хувьд үүнээс илүү тохиромжтой үдэлт гэж байхгүй байх. Энд нэг зүйл санал болгоход танил ах маань байнга "Амжилт хүсье" хэмээн үддэг нь хамгийн сайхан үдэлт шиг санагддаг юм.

... Намайг бага ангийн бяцхан сурагч байхад анги даасан багш маань бидэнд тэр үед нэгэнт хэвшил болоод байсан мэндчилгээг өөрчлөн сургасан юм. Багшийг орж ирэхэд бүхэл анги зэрэг босож “Та сайн байна уу” гэж мэндэлдэг, хариуд нь багш “Сайн байна. Сайн байцгаана уу, хүүхдүүдээ” гэх бөгөөд “Сайн” гэж нэгэн дуугаар урам зориг дүүрэн мэндэлсэн бид хичээлдээ ордог байв. Уг нь нийтэд тогтсон хэвшил ёсоор бол багш эхлээд “Сайн байцгаана уу” гэдэг, дараа нь хүүхдүүд “Сайн” гэж хариулдаг заншилтай байсан, магадгүй одоо ч тийм хэвээрээ байгаа байх. Харин манай анги өөр дадалтай байсан бөгөөд дунд ангид дэвшин орсон хойно сурсан заншлаараа мэндлэхэд багш нар эхлээд гайхан цочирддог, дараа нь баярлан урамшдаг байлаа. Хичээл дуусангуут буюу завсарлах хонх дуугарангуут бид ярс хийтэл босож "Баяртай, Баярлалаа" гэж багшийгаа үддэг байсан нь нэгд багшийнхаа цаг зохион байгуулалтыг хянаж "хонх дуугарлаа, та ажлаа дуусгана уу", хоёрт багшийнхаа хөдөлмөрийг үнэлж "цаг заваа зориулсан их хөдөлмөрт тань талархая" гэсэн тодорхой ойлголтыг төрүүлдэг байсан юм.

Read more!

АМЬДРАЛ ӨӨРӨӨ ГОЁ

Хуучин файлуудаа ухаж байсан чинь 5-6 жилийн өмнө өөртөө зориулж хийсэн төлөвлөгөөгөө олдог юм байна. Уг нь ч хүнд хэрэг болбол болохоор л төлөвлөгөө юм санж. Хэт хувийн шинж чанартай жижиг, бүрдэл хэсгүүдийг нь хасчихлаа. Сонирхсон нь хүн нь хуулаад авна биз.

Эрхэм зорилго (vision) буюу Амьдралын чиглэл:

Монголын ард түмэн, төр улсын хөгжил дэвшил, ирээдүйг сайн сайхан байлгахын төлөө өөрийн амьдрал, бие махбодь, ухаан бодол, үзэл санаагаа үнэнч шударгаар тууштай зориулна.

Амьдралын Үндсэн зорилго (mission) буюу Үхэхдээ үлдээх нь:

Өвөг дээдсээс хайрласан их хайр, ухааныг уламжлуулан өөрийн амьдрал, үйл ажлыг эрүүл саруул, тунгалаг тодхон, ухаалгаар удирдан зохион байгуулж хэний ч өмнө нүүр бардам, түмэн олон тойрон хүрээлсэн, хожмын хүмүүс бахархан дурсахуйц замналтай байж үр хүүхэд, хойч үеэ үлгэр жишээ болохуйцаар хүмүүжүүлнэ.

Үндсэн философи:

Бие ухаанаа ямагт эрүүл, зөв байлгаж, хажуу дахь хань ижил үр хүүхэд, дэргэдэх найз нөхөд, ах эгч дүү нараа дэмжин тэтгэх, хайрлан халамжлах, тэднээр хайрлуулах хүндлүүлэх замаар эрхэм зорилгодоо тэмүүлэн, үндсэн зорилгоо биелүүлэн явах нь миний эргэлтгүй барих амьдралын философи мөн.

Баримтлах стратеги:

1. Эрхэм зорилго, үндсэн зорилгоо байнга, үргэлж санаж цаг тухайн үеийн зорилтуудаа нягтлан бодож чиглүүлж, үйл ажлаа нягт уялдуулж байх
2. Хэзээ ч сэтгэлээр хоосрохгүй байх
3. Эрүүл мэнддээ байнгын анхаарал тавьж, эм эмнэлэггүй байхыг хичээх
4. Эргэн тойрноо байнга хянаж анхаарч, мэдээллээр баялаг байх
5. Анд нөхөд, амраг саднаа анхаарал халамжаар дутаахгүй байхад анхаарах
6. Эрдэм боловсролыг эн тэргүүнд бодож, тархиа байнга цэнэглэж байх
7. Эрхэлж буй ажил албандаа үнэнч шударга байж хоёргүй сэтгэлээр зүтгэх
8. Аль болох даруу төлөв байх

Read more!

ТУСГААР ТОГТНОЛ - ТУСГААР ҮЗЭЛ САНАА, НЭГДМЭЛ ИТГЭЛ СЭТГЭЛ

Үндэстэн хэмээх угсаатны зүйн чухаг ойлголтыг шинжлэх ухаанчаар томъёолбоос буриад, өвөрмонгол (санаатайгаар нийлүүлэн бичив), тыва, халимаг зэрэг нь яалт ч үгүй тусдаа бие даасан үндэстэн мэт. Гэвч өчүүхэн миний санахул бие даасан, үл хараат зэргээ ч бодсон язгуурын олон монголчууд дундаа ганцхан бид л өөрсдийгөө үндэстэн гэж бодож болохтой. Орчин цагийн олон залуус тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал гэдгийг онц чухагт тооцдоггүй нь харамсаад ч баршгүй эмгэнэл юм.

Нэгэн учрал тэмдэглэе... 11-р сарын 26-ны өдөр харь газар суугаа миний мэт хэдэн монголчууд баяр ёслохоор нэгэн дороо цуглаж бууз зэрэг хятад хоол, водка мэт орос умдаагаар ширээгээ дүүргэнхэн суусан бөгөөд үнэхээрийн хөөр баяртай байгаа миний нүдэнд ширээ тойрон суугч залуусын баяр баясал нь өнгөц хуурамч, идээ умдааны төдийхөн байгаа шиг санагдав. Тэгээд тэсэл үгүй асуухад “11 сарын 26-нд нийтээр амардаг, бөх барилддаг гэдгийг л мэднэ, түүнээс ингэж сүрхий хоол унд болж баярын ширээ засан баярлаж байсан удаагүй” хэмээн 4 өөр өрхийн тэр хүүхдүүд, 4 өөр өнгийн хүмүүжилтэй тэр хүүхдүүд, 4 өөр зан авиртай тэр залуус, 4 өөр аж амьдралтай тэр залуус нэгэн дуугаар хариулахад чихэндээ ч итгэхийг үл хүсэж билээ. Тэгээд насны хувьд хол зөрүүгүй, намбаны хувьд ялгагдах тод суурьгүй тул ахмадын буурь гаргаж олон үг дэлгэх нь нийтийн уур амьсгал, баярын хөөр хөгжөөнийг үгүй хийх аюултайг сайтар ойлгож байсны үндсэн дээр “Дэлхий дээр 10 гаруй сая монголчууд байдаг. Тэд бүгдээрээ л цагаан сараар золгодог, бас наадам хийж бөх барилдуулж, морь уралдуулдаг. Олон юмаар тэд хоорондоо адилхан. Харин ганцхан ялгагддаг юм тусгаар тогтнолын баяр. Энэ баярыг тэдний зөвхөн дөрөвний нэг нь л хийдэг. Тэр азтай хүмүүс нь бид юм шүү” гэх төдийгөөр хэлэх үгээ хязгаарласан бүлгээ.

Бас нэгэн тохиол тэмдэглэмү... Би сургуульд дөнгөж орчихсон (нэг байна уу, хоёрдугаар ангид) юун төлөө уншиж сурсан билээ, аль тааралдсанаа л барьж аваад уншдаг байх үед дэлхийгээр нэг тарсан монгол угсаатны тухай олоод уншчихсан юмдаг. Тэгээд яагаад бүх монголчууд нэгдээд нэг дороо байж болдоггүй юм бол гэж бодоод түүнийгээ өвөө-ааваасаа асуулаа. Өвөө-аав маань над уруу нэг их том харсанаа чангаар инээж “Гэндэн ингэж хэлээд буудуулсан юм гэдэг” гээд үргэлжлүүлэн инээснээс өөрөөр хариулсангүй. Би харин яагаад ч юм тэгэхэд лавшруулж асуулгүй бодол болон өнгөрсөн юмдаг. Магадгүй тэр л хэдэн үг надад эх оронч сэтгэлгээг төлөвшүүлэх, улс төрийн ойлголт өгөх анхны алхам байсан байж болох…

Дахин нэгэн явдал тодруулсугай... Намайг 16 нас хүрч иргэний паспортоо дүүргийн цагдаагийн хэлтсээс аваад ирсэн өдөр нэг хүн надад “Улс, үндэстний эрх ашгийг ямагт өөрийн хувийн эрх ашгаас илүүд тавьж, зорилгоо болгоод түүнийгээ чиглэж амьдраарай. Ингэж явсан хүн хождоггүй байлаа гэхэд алддаггүй, хамгийн гол нь харамсдаггүй юм шүү. Үүнийг л санаж яваарай. Бид ч тэгэж явсаар л нэг насыг барсан хүмүүс. За ах нь дэмий юм ярьсан бол уучлаарай” гэж хэлсэнсэн. Өөрийнх нь нэрлэснээр тэр “хөгшин мудаак” бол өвгөн эцгийн маань үеэл дүү, түүхийн ухааны доктор, удам залгасан (эзэн Чингисийн эцэг нэгтэй, эх өөртэй дүү Билгүүтэйн шууд удмын) хохь тайж Сандийн Идшинноров агсан байсан юм. Энэ үгийг тэр үед би сайн ойлгоогүй боловч хэзээ ч мартахгүйгээр эгнэгт бат цээжилсэн билээ...

Эдгээр болон элдвийн зүйлийг эргэцүүлэн суухад панмонголизм хэмээх эдүгээ хийсвэр, салхин хэмээн тооцогдох үзэл санаа улам бүр миний цээжнээ гүн батаар суух бөгөөд үүнийг мөрөөдөл биш үнэн бодит үйлдэл болгохсон гэж бодох ажгуу. Эрүүл биш хүмүүсийн нэрлэдгээр “эрлийз хурлийзаа” нэмээд бүхий л үүх түүхэндээ 2.7 сая болтлоо өсөж үржихээд байгаа бидний хувьд хүн нэмбэл хүнс нэмдэг гайхамшигт афоризмыг бодит биелэл, үнэн амьдрал болгох боломжтой мэт санагдах юм.

Эх оронч, үндэсний үзэл санаа гэдгийг би “Монгол мандтугай” гэж цээжээ дэлдэн ширээ шааж, хэн нэгэн хужааг учир утгагүйгээр үзэн ядахыг хэлдэггүй байх гэж боддог. Магадгүй чи өөрөө ч хужаа, эс бөгөөс хужаагийн эрлийз. Заавал хужаа (буюу хятад) байх албагүй л дээ, өөр юуны ч юм бүү мэд заавал өөр нэг хольц байж л таараа. Үгүй л гэж мэтгэв. Яахав ээ, аав ээж чинь, өвөө эмээ нар чинь “цэвэр” монгол хүн байг л дээ. Гэвч тэднээс дээших 8, 16, 32 хүний, за бүр 2-ын 20 зэрэгт нийт 1’048’576 хүнийг бүгдийг нь монгол байсан гэдгийг чи яаж мэдэж байгаа юм бэ. Мэдээж чи бууж өгөхийг хүсэхгүй омог бардам монгол зангаараа “Том тэнэгт, тэр хаа хамаагүй дээших удмаас одоо надад яаж шинж тэмдэг байх юм ” гэх байх. Тиймээ тэр үнэн, тэгвэл цэвэр монгол хүн гэж чи юуг хэлээд байгаа юм бэ? гэж би асууя. Хариулах гээд хэрэггүй, би ойлгохгүй, ойлгох шаардлага ч байхгүй. Яагаад гэвэл би “Монголын төлөө” гэж хоёргүй сэтгэлээр бодож, зүтгэж байгаа тэр “хужаа”-г чинь ч жинхэнэ Монгол хүн гэж үздэг, тэгэж нэрлэдэг.

Харах царайны “эрлийз”, эцгээ ч мэдэхгүй эхээрээ овоглосон нэгэн монгол хүний хэлсэн монгол үгийг монгол болж төрсөн болгон хэлэх дуртай болсныг энд сануулсугай. Энэ бол “Илүү, илүү”. Монгол орны төлөө, Монгол үндэстний тулд цусаа урсгаж, хөлсөө дуслуулж хөдөлмөрлөсөн аугаа боксчин, биеийн тамир спортын нэрт зүтгэлтэн Түмэнцэцэгийн Үйтүмэн болон алдарт тамирчин, шилдэг ширэн бээлийтэн Уранчимэгийн Мөнх-Эрдэнэ нарыг монгол биш гэж хэлэх хүн нь иртүгэй, нармайг чинь нээсүгэй. Тэд чинь хужаа биш гэж хэлэхийг чинь сонсож байна, тэгвэл хэн хужаа юм бэ, хятад хүн гэж үү. Үгүй дээ, тэгж бодох дээрээ тулбал бүгд хужаа, монголын төлөө биш бодолтой, монголыг (дан ганц эд хөрөнгө, баялгын ухагдахуунаар биш) ядуу гэж боддог, ядуу байгаасай гэж итгэдэг бол бүгд хужаа, 20 үеэрээ, нийт 1’048’576 цэвэр монгол хүний удам чи бүр адгийн адгийн хужаа.

Эрлийз хурлийзаар нь дуудаж, элдэвлэн гадуурхагч та нар өөрсдөө бүгд хужаа. Жалга довны үзлээрээ зэвсэглэж эрэг гуугаар талцдаг та нар өөрсдөө бүгд хужаа. Хотынх хөдөөнийхөөр нь ялгаж хөгжим дуугаар ялгаварлагч та нар өөрсдөө бүгд хужаа. Халх дөрвөдөөр нь салгаж хамаг үндэстнийг самрагч та нар өөрсдөө бүгд хужаа. Үндэс угсаагаар гадуурхаж, үнэн худлыг үл ухах, ухаангүй дагалдан баясагч та нар өөрсдөө бүгд хужаа.

Read more!

ТЭД БИДНИЙ ТУХАЙ (2032 оны 6-р сарын 28, Даваа гараг)

Энэхүү эссэ нь Иргэний зориг намын 10 жилийн ойд зориулсан зохион бичлэгийн уралдаанд тусгай байр эзэлсэн болно. Харамсалтай нь уралдааныг зохион байгуулагчид амлалтаа биелүүлээгүй, шагналаа өгөөгүй.

ИТАР-ТАСС: ...Өчигдөр төв Азийн элгэнд орших Монгол улсад парламентын сонгууль болж өнгөрлөө... Сонгуулийн урьдчилсан дүнгээс үзэхэд өмнөх сонгуулийн үр дүнг үндсэндээ давтлаа гэж хэлж болохоор байна. Өөрөөр хэлбэл 76 суудал бүхий парламентын доод танхим дахь олонх цөөнхийн хувийн жин хэвээр хадгалагдан үлдлээ. 20 жилийн өмнө үндсэн хуулиндаа оруулсан өөрчлөлтийн үр дүн нь бараг парламентын доод танхимын сонгууль гэж хэлж болохоор байгаа боловч энэ нь зөвхөн тус улсыг улс төрийн орчны хувьд өнгөцхөн дүгнэсэн хэрэг болно. Учир нь эрчимтэй хөгжиж байгаа өнөөгийн Монгол орныг 20 жилийн өмнөх ядуу буурай Монголтой адилтган зүйрлэх юм бараг үгүй гэж хэлж болохтой...

BBC: ...Монголын парламентын сонгуулийн явц олон улсын ажиглагчдыг ихэд гайхуулж байна. Пропорциональ системээр явагддаг тус улсын парламентын доод танхим дахь хүчний харьцаа 4 дэх удаагаа уламжлагдан үлдэх боллоо. Сонгуулийн явц маш тайван, нэн хатуу хяналтын доор явагдсан бөгөөд сонгогчдын ер бусын идэвхитэй байдал нь олон улсын ажиглагчдын гайхшралыг төрүүлсэн үндсэн шалтгаан юм. Энэ тухай “20-иод жилийн өмнө сонгуулийн үр дүнг аймшигтайгаар будлиантуулдаг байсан тул санал өгөхөөс дур гутдаг” байсан талаар нэгэн сонгогч тайлбарлаж байлаа.

Сонгуулийн хүчний харьцаа буюу намуудын төлөөлөл хэвээр үлдэх болсон хэдий ч хууль тогтоох эрх мэдэл бүхий доод танхимд намаа төлөөлөх гишүүдийн хувьд уг суудалдаа хэвээр үлдэх эсэх нь тодорхойгүй юм. Учир нь орон нутгийн төлөөллөөс бүрдэх парламентын дээд танхимын гишүүдийн санал хураалтын үндсэн дээр тухайн намаас нэр дэвшигчийн бүрэн эрхийг батлах ёстой. Ёсзүйн болоод мэргэжлийн өндөр шалгуур тавьдаг, хатуу шаардлага бүхий дээд танхимын гишүүд нь хэдийгээр хууль тогтоох эрх мэдэлгүй боловч тухайн улсад олон ч зүйл дээр хяналтын үүргийг хэрэгжүүлдгийн нэг нь доод танхимын гишүүдийн сонгууль ажээ...

Economist: ...Монгол улсад бий болоод удаж байгаа улс төрийн тогтолцоо хэвээр үргэлжлэх болсон нь тус улсын хөрш орнууд болох ОХУ, БНХАУ-д “асуудал” үргэлжилсээр байгааг санууллаа. Өндөр түвшинд аж үйлдвэржсэн эдгээр улсуудын хувьд тэднээс хэд дахин цөөн хүн амтай “жижигхэн” Монголын эдийн засаг, ялангуяа тус улсын экспортын үндсэн бүтээгдэхүүн болох түүхий эд болон хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүний талаар баримтлах бодлого нь туйлын чухал юм. Учир нь хэдийгээр Монголын түүхий эд болон хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүн нь эдгээр улсуудын аж үйлдвэрлэлийн хэрэгцээнд шаардлагатай “цорын ганц“ орц нь биш боловч яалт ч үгүй тэдний ямар үнээр, хэдий хэмжээтэйг нийлүүлэхээс бүх зүйл хамаардаг болсоор нэлээд удаж байгаа юм.

ОХУ, БНХАУ гэх мэт хүнд үйлдвэрлэлийн орнуудаас гадна нарийн техник, технологийн үйлвэрлэлээр манлайлагч Япон, БНСУ, ХБНГУ, АНУ зэрэг хөгжингүй гүрнүүд ч Монголын сонгуулийн үр дүнг төдийлөн эергээр харахгүй байгаа юм. Өдөр ирэх тусам бусдаас үл хараат болж байгаа эдийн засаг бүхий тус улсын зүгээс хэчнээн эелдэг найртайгаар боловч “ач үл санах” хөндий хүйтэн санаагаа тодорхой илэрхийлэх болсон нь Монголд голлон хандивлагч асан улсуудын голыг харлуулж байгаа юм...

Forbes: ...Дэлхий дахины анхаарлыг зүй ёсоор татаад байгаа Монголын парламентын сонгуулийн үр дүнг улс төрийн тоймч судлаачид тус улсын эрх баригч хүчний зүгээс сүүлийн 20-иод жилд баримтлаж буй “эдийн засгийн эрс шинэчлэлийн бодлого болон хууль эрхзүйн орчинд хийсэн хатуу өөрчлөлт”-ийн үр нөлөө гэж тайлбарлаж байна. Үндсэндээ хөрш улсуудынхаа хараан дор 300-аад жил ертөнцөөс тусгаарлагдсан тус улс нь 1990 онд ардчиллын замд тайван замаар шилжилт хийснээр “өөрийн хар толгойг мэдэх” бололцоотой болж “Үндсэн хууль”-аа баталснаар тусгаар улсын шинжийг бүрэн олсон юм. Гэсэн хэдий ч хөгжлийн зөв гольдролдоо орох хүртэл 20 гаруй жилийг үдсэн бөгөөд эдгээр он жилүүдэд хувийн ашиг сонирхолдоо хэт улайрах олигархийн ноёрхол, хүчирхэг улсуудын нөлөөллөө тогтоох олон талын сонирхол болон бусад олон олон хүчин зүйлсийн улмаас тус улс дэлхийн хамгийн их баялагтай боловч хамгийн ядуу буурай орны нэг байсаар ирсэн юм.

Эрх баригч хүчний хийсэн хамгийн том эдийн засгийн шинэчлэлийг шинжээчдийн үзэж байгаагаар “бүсчилсэн хөгжлийн үзэл санаа” гэж томъёолж болох бодлого юм. Өөрөөр хэлбэл урьд нь багахан улсын дайтай өргөн уудам нутаг дэвсгэртэй боловч хуруу дарам цөөн хүн амтай 21 мужийн амьдрал нь нийт хүн амын 60 шахам хувийг багтаасан нийслэл хотоос гагцхүү хамаардаг байсан эдийн засгийн хэт төвлөрөл, ачаалал, нөөцийг тараан байршуулах бодлого нь тус улсын өнөөгийн хөгжлийн эхлэл болсон ажээ. Одоо тус улсын нийт хүн ам нь эдийн засгийн хувьд бүрэн бие даасан 8 том хотоос гадна тухайн бүс нутгийнхаа төв цэг болсон 30 шахам жижиг хотод тархан амьдарч байна.

Нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээрээ дэлхийд 19-д ордог асар уудам нутаг дэвсгэртэй, далайд гарцгүй тус улсын дэд бүтэц нь санаанд оромгүй хурднаар хөгжиж, ялангуяа сүүлийн 10-аадхан жилийн дотор бүх нутгийг хамарч чадсан төмөр замын сүлжээ нь эдийн засгийн хэт төвлөрлийг тараах үндсэн нөхцөл болсон байна. Энэ тухай “Урьд Улаанбаатараас өөр газар амьдрахад маш хэцүү байсан. Хүний хэрэгцээтэй зүйлс юу ч байхгүй. Харин одоо бол том хотод амьдарснаас жижиг хотод амьдрахад хамаагүй хялбар. Ажлын байр элбэг, бараа үйлчилгээ ч хямдхан. Том хотод бол наад зах нь орон сууц өндөр үнэтэй, тэгээд ч ховор шүү дээ” хэмээн Баруун-Урт хотын оршин суугч ярьж байна.

Түүнчлэн хамгийн их анхаарал татаж байгаа зүйл бол хууль эрхзүйн орчинд хийсэн зоримог өөрчлөлтүүд юм. Энэхүү өөрчлөлтийн үндсэн цөм нь үндсэн хуулийн шинэчлэл агаад тус өөрчлөлтийн гол зангилаа нь засаглалын эрх мэдлийг дахин хуваарилсан явдал юм. Өөрөөр хэлбэл шинэ үндсэн хуулиар парламент нь хууль тогтоох эрх мэдэл бүхий, намуудын төлөөллөөс бүрддэг ДООД, хяналт тавих чиг үүрэг бүхий, нийгмийн элит ангийн төлөөллөөс бүрддэг ДЭЭД гэсэн байнгын үйл ажиллагаатай 2 танхимаас бүрдэх болсон байна. Энэ удаагийн сонгууль нь доод танхимын сонгууль бөгөөд тус танхим нь үндсэн хууль болон дагалдах суурь хэдхэн хуулиас бусад бүх хуульд өөрчлөлт оруулах, шинэчлэн батлах зэрэг хууль тогтоох бүхий л эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг юм.

Үндсэн хуулийн өөрчлөлт бол сүүлийн 10-аад жил эрх барьж байгаа хүчний хийсэн гол шинэтгэл биш бөгөөд тэдний хамгийн гол хийсэн шинэтгэл бол хууль сахиулах, дээдлэх үйл явцад гаргасан амжилт юм. Үнэндээ хуульзүйн шинжлэх ухааны үүднээс авч үзвэл тус хүчнийг Монголын эрхзүйн орчинд ямарваа нэг шинэтгэл хийсэн гэж хэлэхэд хэцүү боловч өнөөг хүртэл хадгалсаар ирсэн нүүдлийн соёл иргэншлийн нөлөө, иргэдийн далд ухамсар, уламжлалт сэтгэлгээ нь тус улсад хууль хэрэгжүүлэх явцад хамгийн том саад тотгор болж байсныг өөрчилж чадсан нь өөрөө асар том шинэчлэл болж байгаа аж. Энэ тухай тус улсын эрхзүйчид “Үнэнийг хэлэхэд энэ бол эрхзүйн орчны гэхээсээ оюун санааны асар том хувьсгал юм” гэснээс ийнхүү дүгнэхэд улам хялбар болж байна. Энэхүү өөрчлөлтийг шинжээчид дараах 3 бүлэгт хуваан авч үзэж байгаа бөгөөд тус өөрчлөлтийн давалгаа нь нэгд төрийн захиргааны албан хаагчдын хүрээнд, хоёрт шүүхийн албан хаагчдын хүрээнд, гуравт нийт иргэд сонгогчдын хүрээнд гэсэн 3 чиглэлээр нэгэн зэрэг явагдсан ажээ...

Xinhua: ...Нэгэн үе Minegolia гэгдэж байсан Монгол улсад парламентын сонгууль амжилттай болж өндөрлөлөө. Сонгуулийн үр дүнд өнөөгийн эрх баригч хүчин дахин 4 жилийн хугацаанд улс орноо үргэлжлүүлэн удирдахаар болсон байна. Тус хүчин сонгуульд ялалт байгуулснаар өнгөрсөн 4 жилд өндөр үр дүнтэй ажилласан хэмээн иргэд сонгогчдын талархлыг хүлээгээд байгаа ерөнхий сайд н.Батын тэргүүлсэн засгийн газар үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх бололцоотой болж байгаа юм. Доод танхимд олонхийн суудал авсан хүчин засгийн газраа эмхлэн байгуулах агаад олон улсын сэтгүүлчдээс “цөөвөр чоно” гэдэг хоч хүртсэн ноён Батын засгийн газрыг үргэлжлүүлэн сонгох магадлал өндөр байна.

Тус улсын үндсэн хуульд заасан ёсоор доод танхим нь өөрсдийн байгуулсан засгийн газраа огцруулах болбол дээд танхимын зөвшөөрлийг авах ёстой байдаг. Энэ нь төрийн бодлогын залгамж чанарыг хадгалах, Монтескьюгийн засаглал хуваах онолын дагуу хууль тогтоох эрх мэдлийн давамгайллаас гүйцэтгэх эрх мэдлийг хамгаалах утга санаатай аж. Доод танхимаас 4 дахин олон гишүүнтэй дээд танхим нь хэдийгээр нэгэнт байгуулагдсан засгийн газрыг улс төрийн “шоглоом”-оос хамгаалж чадах боловч харин дур мэдэн огцруулах эрхгүй байдаг...

Deutsche Welle: ...Өнгөрөгч амралтын өдөр Монгол улсын парламентын сонгууль явагдаж өнгөрлөө. Популист амлалт, социалист хандлага бүхий зүүний хүчнүүд тус улсад амжилт олохоо больсоор удаж байгааг энэ удаагийн сонгуулийн үр дүн дахин харууллаа. Гэсэн хэдий ч сонгогчдын зүгээс энэ удаагийн сонгуульд өмнөхийн адил “нэн хөдөлмөрч, хэт капиталист чиг хандлага бүхий барууны хүчнийг нийгмийн халамж, хамгааллын асуудлыг орхигдуулж, дэндүү өрөөсгөл бодлого явуулахвий” гэсэн болгоомжлолтойгоор хандсаныг зүүний хүчнийхэн сөрөг хүчний байр суурь эзэлж дөнгөсөн нь гэрчилнэ.

Үнэн хэрэгтээ нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэдэг малчид барууны хүчнийхэнд таа муутай ханддагийн улмаас сөрөг хүчнийхэн өдий хэмжээний суудал эзэлж чадсан юм. Үүний учир нь уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуйд асар том өөрчлөлт хийсний улмаас малчид эрх баригчдад таа муутай хандах болсон бөгөөд энэхүү өөрчлөлтийн улмаас Монголын мал аж ахуйг нүүдлийн гэхээсээ илүүтэй хагас бэлчээрийн буюу фермэрийн аж ахуй гэж нэрлэх болжээ.

Дэлхийн дулаарлын улмаас удаа дараалан тохиосон ган, “zud”-ын гамшгаас хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх бололцоог олгосон дээрх өөрчлөлт нь ихээхэн цөөрөөд байсан малын тоо толгойг өсгөхөд тун чухал нөлөө үзүүлж, тус улсын эдийн засагчдын толгойн өвчин болдог байсан “малыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах” асуудлыг шийдэхэд том алхам болж өгсөн байна. Гэсэн хэдий ч дураараа нүүдэллэх эрхийг нь хясаж, нийгмийн баялгаас шууд хүртэх завшааныг нь боож, уламжлалт баяр наадмуудынх нь тоог цөөлсөн эрх баригчдыг уучлах болоогүй гэдгээ малчид энэ удаагийн сонгуулиар харууллаа...

NHK: ...Хорь гаран жилийн өмнө газар тариалангийн улс болохоор зориг шулуудан мянга мянган жилийн түүхтэй их нүүдлээ алгуурхан зогсоож байгаа Монгол улс энэ удаагийн ээлжит парламентын сонгуулиа явуулж дүнгээ гаргалаа. Үр дүн нь тус улс суурин соёл иргэншлийг эргэлт буцалтгүй сонгосныг харуулж, шилжилт дуусаагүй болохыг илтгэж байна. Өөрөөр хэлбэл өмнөх сонгуулийн үр дүн бараг яг хэвээрээ давтагджээ.

Өрнө дорныг холбосон Транс-Монголын магистрал нь хамгийн аюулгүй, хамгийн шуурхай, хамгийн дөт, хамгийн хямд өртөг бүхий хуурай замын тээвэр болж байгаа бөгөөд Европ-Азийн улс орнуудын бараа таваарын харилцан солилцоог хангадаг гол суваг юм. Тус улсын газар зүйн байршлын онцлогийг тод илэрхийлэх энэхүү магистралын гол давуу тал нь төмөр замын болоод авто замын өндөр хүчин чадалтай сүлжээ юм. Газар тариалангийн бүс нутагт угаас тохиромжгүй цаг агаар, хөрс шороо бүхий тус улсын хувьд энэхүү магистрал нь Монгол улсын “үндсэн тэжээл” болдог.

Хэдийгээр уран, зэс, нүүрс зэрэг дэлхийн зах зээлд өндөр эрэлттэй байгалийн эрдэс баялгийн арвин нөөцтэй тус улсын хувьд тэргүүлэгч салбар нь уул уурхай байх нь гарцаагүй мэт боловч эрх баригчдын 10-аад жилийн өмнөөс баримталсан үндсэн бодлого нь “байгалийн хязгаарлагдмал нөөцөөс шавхагдашгүй баялгийн эх үүсвэрийг илүүд үзэх” явдал юм. Ерөнхийдөө тус улсын орлогын гол цөмийг уул уурхай биш, ачаа тээврийн салбар бүрдүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл бүх түүхийнхээ туршид өрнө дорныг холбосон торгоны замыг эзэмших оролдлого хийж ирсэн энэхүү дайчин замналтай ард түмэн үндсэн зорилгоо дээд зэргээр биелүүлж чаджээ.

Хүнсний хэрэгцээгээ бусдаас хамааралгүй бүрэн хангаж чаддаг Монголчуудын хүнсний бүтцэд далайн гаралтай бүтээгдэхүүний орц бага байдаг ч тухайн бүс нутгийн цаг агаарын онцлогоос шалтгаалан далайн гаралтай бүтээгдэхүүний хэрэгцээ бага байдаг тул энэ нь огтхон ч асуудал болдоггүй. Харин гол бэрхшээл нь бөс барааны хэрэгцээ буюу бэлэн хувцас үйлдвэрлэл, түүний түүхий эдийн хангалт нь асуудал болсон хэвээр байна. Хэдий мал амьтны гаралтай арьс, савхин эдлэл, ноос, ноолууран бүтээгдэхүүний зах зээлд тодорхой байр суурь эзэлдэг ч тус улсын мөнхийн бэрхшээл нь “хувцаслалт” хэвээрээ байгааг эрх баригчид соргог ажиглаж мөрийн хөтөлбөртөө энэ асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг тодорхой тусгаж өгсөнөөрөө энэ удаагийн сонгуульд ялалт байгуулах боломжоо нэмэгдүүлсэн байна...

CNN: ...Өнөөдөр оройн 5 цагт Монгол улсын нийслэл Хархорум хотноо сүндэрлэх “Парламентын өргөө”-нд сонгуулийн ерөнхий хороо албан ёсоор мэдээлэл хийж сонгуулийн эцсийн үр дүнг танилцууллаа. Сонгуулийн үр дүнд гайхахаар зүйл байсангүй нь өнөөгийн парламент үргэлжлүүлэн ажиллах болсон байна. Энэ нь сонгууль явагдахаас нэлээд хэдэн сарын өмнөөс илэрхий болсон ба эрх баригчид судалгааны урьдчилсан таамаглалд тайвшралгүй, үйл ажиллагаагаа шаргуу явуулсаар ирсэн нь таамаглалыг бодит байдал болоход хүргэжээ.

Одоо та бүхэнд тус улсын талаар товч мэдээлэл хүргэе. Улсын нийслэл буюу албан ёсоор засаг захиргааны төв нь Хархорум хот боловч эдийн засгийн төв нь Улаанбаатар хот. Тус хотод 1 сая орчим хүн ам төвлөрөн суудаг нь хүн амын нягтшил багатай тус улсын хувьд хамгийн их нягтралтай бүс нутаг болдог. Түүнчлэн Дархан, Эрдэнэт, Сайншанд, Ховд, Чойбалсан зэрэг аж үйлдвэрийн томоохон хотуудад хүн ам ихээр төвлөрөн суудаг. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 1,565 мянган км квадрат, нийт хүн ам 6.7 сая. 14 жилийн өмнөх хүн амын тооллогоор ердөө 3.1 сая хүн амтай байсан тус улс хүн амынхаа тоог огцом өсгөж чадсаны нууц нь эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжил бөгөөд үүний улмаас дэлхий даяар тархан суусан монгол угсаатнууд уугуул нутгаа зорих болсон нь тус улсын хүн амыг ийнхүү нэмэгдүүлэхэд хүрсэн байна.

Эдийн засаг дахь засгийн газрын зохицуулалт өндөр. Гэхдээ энэхүү оролцоо нь зөвхөн экспорт, импорт дээр илүүтэй анзаарагддаг. Саяхныг хүртэл зөвхөн түүхий эд экспортолж, бэлэн бүтээгдэхүүн импортолдог, хөрш орнуудынхаа эдийн засгаас шууд хараат байсан тус улсын хувьд гадаад худалдаандаа өндөр ач холбогдол өгөх нь зүйн хэрэг юм. Татварын нэг шатлалт системтэй тус улсыг бизнес эрхлэхэд хамгийн таатай орон гэж үзэж болохоор боловч гадны хөрөнгө оруулалтад нэлээд өндөр шаардлага тавьдгийн улмаас гадаадын иргэдэд бизнес эрхлэх, хөрөнгө оруулахад хүндрэл их тохиолддог. Хэрвээ та Монголд бизнес эрхлэхийг хүсэж байвал ашгийн 10%-ийн татвар төлөхөөс гадна нэмэгдсэн өртгийн татварын хувь хэмжээ нь 2% гэдгийг мэдэхэд илүүдэхгүй. Хүн бүрийн төлөх ёстой НӨТ нь ердөө л орлогоо нуун дарагдуулахаас сэргийлсэн арга хэмжээ юм...

ABC: ...Ой мод багатай, цэвэр усны нөөцөөр ядмаг энэ улсын хувьд хамгийн их болгоомжилдог зүйл нь экологийн тэнцвэрт байдал алдагдаж цөлжилт үүсэх явдал. Энэ нь зүгээр нэг болгоомжлол бус тус улсыг байнга түгшүүлж байгаа уул уурхай, ашигт малтмалын асар их нөөц баялгийн олборлолт, боловсруулалтаас шалтгаалан нүүрлэдэг бодит аюул юм. Энэхүү аюулыг бодитоор туулж, үзэж өнгөрүүлсэн тус улсад өнөөгийн эрх баригчид дахин дахин сонгогдож байгаагийн үндсэн шалтгаан нь байгаль, экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах үүднээс хэрэгжүүлсэн эдийн засгийн бүтцийн эрс шинэчлэл юм. Өөрөөр хэлбэл байгалийн арвин их нөөц, ашигт малтмал бүхий тус улс уул уурхайг дэд салбар болгож, аялал жуулчлалыг тэргүүлэх салбар болгож чадсанаар цөлжилтийн аюулаас аажмаар гэтэлгэх болсон байна.
Аль ч улс үндэстний ямар ч мөрөөдлийг биелүүлж чадахуйц арвин их баялагтай тус улсын хувьд уул уурхайгаа банкны хадгаламж адил ашиглах болсон нь бусад уул уурхайн улс орнуудад томоохон үлгэр, дууриалал болж байна. 40 шахам жилийн тэртээ хамгийн онгон зэрлэг байгаль, цаг ууртай хэмээн жуулчдыг татахыг оролдож байсан тус улс одоо аялахад хамгийн аюулгүй, адал явдалтай, сонирхолтой, найрсаг зочломтгой гэдэг имижийг бүрдүүлсэн улс болжээ. Хэдийгээр Монгол нь хамгийн олон жуулчин хүлээж авдаг улс биш, тэр байтугай аялал жуулчлалаар дэлхийд эхний 20-д ч багтдаггүй боловч тус улсын цөөн хүн амд бүрэн хангалттай тооны жуулчин хүлээж авдаг...


Мэдээллийг тоймлон орчуулж, хэвлэлд бэлтгэсэн тоймч Чулуун овогтой Дэлгэр
2032 оны 6-р сарын 28, Даваа гараг, 23.00 цаг, Улаанбаатар хот

Read more!

Чи өөрөө хонин гүрвэл !!!

Олон хүний ажил амьдралдаа яарах их хотын хөдөлгөөн үргэлжилсээр…. Энэ хотод янз бүрийн ааш аяг, итгэл үнэмшил, ашиг сонирхолтой олон нөхөр амьдардаг юм.

Бидний далд ертөнц, сүсэг бишрэлийн талаар уншигч тантай хөөрөлдье хэмээн Багалзуур анд нэгэн сэдвийг ишлэн авч 21-р зууны хүн, ардчилсан улсын иргэн танд товчхон толилуулсу.
Эх орныхоо өнөөгийн байдлыг хүү нь юм болохоороо би үүрээ хөндүүлсэн шоргоолзны үүр мэтээр төсөөлдөг. Хэрэв хүрэн бөөртэй нөхөр байсан бол хурдан сөнөөсэй л гэж бодох байсан байх. Дээдэс нь жорлондоо хүртэл хууль зохиогоод эхлэхээр чинь доодос нь яаж хөлөө олох вэ дээ. Хууль дүрэм, хариуцлага гээч чухам юу болохыг ойлгоогүй 21-р зууны монгол хүн намайг бусад нь зэрлэг хүн гэх нь аргагүй бизээ. Үүнийг доор сийрүүлье.

Өчүүхэн миний бүдэгхэн санахын энэ соёлт нийгэм үүсэх явцад анхлан философи, бүдүүлэг одон орон судлал үүссэн гэж уншсан санагдана. Тухайн үеийн хүмүүс үр тариа тариалах, хураах, аж байдлаа хэвийн авч явах нь цаг уур, ган гачиг, цас бороо, түүний хүчин зүйлээс ихээхэн хамаардаг байжээ. Энэ үеэс л байгалийн сүрт үзэгдэл, мөн хүмүүний амьдрал ч гэсэн тодорхой нэг тойрогтой (цикль) гэж үзэн түүнийгээ тэмдэглэн үлдээсэн. Цаг хугацааны шалгуурыг даван туулж энэ цаг үеийг хүрсэн нь байгаа, баларч алга болсон нь ч гэсэн мөн бий л байх. Үндсэндээ амьдралыг танин мэдэх, түүнийг томъёолох гэсэн оролдлого л гэж ойлгох нь зүйтэй мэт.

Гэтэл бид өнөөдөр урьдын адил өөртөө биш хэн нэгэнд эсвэл огтоос хараагүй зүйлдээ үхэн хатан итгэдэг. Жишээлбэл бурханд, үзмэрчид, ламд гээд л далдын шидэнд зарим нь Румбо гаригийнханд гээд л... Үүнийг зарим нь уламжлал гэж тайлбарлана.

Шинэ Монголын иргэн бид интернет ашиглаж дэлхий ертөнцийн явдлыг мэдэж бас тэдэн шиг амьдарч байгаа мөртлөө шинжлэх ухаан хөгжөөгүй эрт баларын оюун бодлоор амьдарч байгаад хамгийн том дутагдал байна уу даа гэж би ойрд бодох боллоо.

Өөрийн амьдралаа хүнд даатгана гэдэг бол жинхэнэ тэнэглэл гэж би боддог. Бид хэтэрхий тахин шүтэмхий, хараар буюу сохроор итгэдэг нэгэн сул талаар зальтай нөхдүүд бизнес хийгээд байх шиг.

Нүүх, үсээ засуулах, хол явах, гэрлэх, зээл авах, эмчид үзүүлэх гээд л тус бүрийн өдөртэй байхаас гадна үүнээс ч олон үйлийг заавал тэрхүү өдөр нь гүйцэлдүүлэх ёстой гэх. Юу гэсэн үг вэ энэ чинь? Арай л хүүхэд хийж болохгүй өдөр гэж тусгайлан заагаагүй байх юм. Аягүй бол байдаг ч биз. Зарим нь эм залахад тааламжгүй өдөр гээд гүрийсээр нүд аньж байгаа ч юм билүү хэн мэдлээ. Хүн үхсэний дараа ямар амьтан болох, хүүхэд төрвөл ямар хүн болохыг нь хүртэл урьдчилан хэлээд өгчихөөр чинь ямар хэрэг байх вэ дээ. Уг нь эцэг эх нь хүүхэддээ ямар хүмүүжил олгосноос л тухайн хүүхдийн төөрөг зурагдмаар юм.

Ямар ч улс үндэстэнд зан заншил, үндэстний ухамсар гэж байх ёстой л доо. Гэвч бид хэтэрхий туйлшраад байна.

Гэтэл нөгөө гайхал Арго чинь зурхайч болчихсон, Тэрбиш энэ тэр гээд баахан нөхдүүдтэй ана мана үзэж байх юм. Энэ нь ч Монгол тоолол, тэр нь ч хужаа тоолол гээд. Аль нь үнэн байх хэнд хамаатай юм бэ? Тэдгээр хүмүүст л биз. Нийтээрээ дагаж мөрддөг зан үйлээ ядаж нэг өдөр хэрүүл уруулгүй хийж байвал хэн хэндээ амар байхсан.

Ингэж нийтэд хууль мэт тулгаж, амьдралд нөлөөлнө гэж айлгасан зан үйл өөр соёлжсон улсад байдаг болов уу. Өвчин ороовол үзмэрчид нь “танайд нэг хүнээс авсан хар юм байна. Түүнийгээ хая” гэнэ. Ажил бүтэхгүй байна, юунаас болсон байна үзэж өгнө үү гэхэд лам нар нь “ийм засал хийлгэ” гэнэ. Галзуурч байгаа юм шүү. Тэгэхээр л болчихдог юм гэнэ. Сэжгээр өвдөж, сүжгээрээ эдгэдэг зарим хүмүүст дом төдий болдог л байх. Арай л “чиний эхнэр чамд биш надад зохих нигууртай юм байна” гэж хэлэхгүй юм.

Энэ цагт тодорсон гэгээнтнүүдээр засал хийлгэж, гүрэм тавиулснаараа сайн болдог бол бид аль хэдийн “Азийн бар” болчихсон байхгүй юу.

Лам нар хүртэл ядарсан мань мэт дээр бизнес хийгээд байхаар чинь ямар хэрэг байх вэ дээ. Би уг нь лам нарыг хүмүүст мөнгөөр бус үнэгүй буян хийж, бурхны гүн ухаан судлах ёстой хүмүүс гэж ойлгодог. Буян номоо хөөж, гүн ухаан бясалгаж суудаг эрдэм төгс лам энэ үед байхгүй нь лав.

Би бүр гайхаад байгаа юм. Европын улсууд, Америк тэс өөр шашинтай. Гэтэл цагаан сараар нэг ч удаа мөрөө гаргаж үзээгүй, ажил хэрэг нь бүтэхгүй боллоо гэхэд очоод уншуулчих ламгүй хүмүүсийн амьдрал яагаад биднээс илүү байгаа юм болоо? Эсвэл манай лам нар халтуурдаад Түвд хэл мэдэхгүйг минь далимдуулж 1-100 хүртэл тоолчихоод адаг сүүлд нь нүүр уруу түй түй гээд байгаа юм бол уу? Зүгээргүй төлбөртэй тэр нь. Бодох л асуудал.

Энэ мэт шашны ч юм шиг, аж байдлын эсвэл зурхайн бичигдээгүй “хууль”-ийг бид үхэн хатан дагадаг, дагах ёстой гэж сохроор итгэдэг атлаа яагаад хог хаяж болохгүй, хулгай хийж болохгүй, хүн албал чамайг бүр айхтар шийтгэнэ гээд цагаан дээр тас хараар биччихсэн хууль байхад үүнд итгэл үнэмшилтэй ханддаггүй юм бэ? Аль болох өөрт амраар шийдэж түүнийг үл гүйцэлдүүлэхийг хичээнэ.

Товчхондоо өөртөө итгэдэггүйгээс хэн нэгэнд эсвэл ламд бүхнээ даатган, үзмэрчид үзүүлж, бүтэх эсэхээ урьдчилан хэлүүлэх дуртай хүмүүс.




Эсвэл бид үнэхээр итгэл үнэмшлээрээ хонин гүрвэл болж төрөхөөс үхтлээ айдаг улс уу.

Хүн ямар ч шашин шүтэж болно л доо. Үүнд би шүүмжлэлтэй хандах гээгүй. Мэдээж ганцхан бурхан байгаа. Би түүнд итгэдэг. Дэлхийн олон хүмүүс өөр өөрийнхөөрөө нэрлэж, тус тусын зан үйлийг хийдэг болохоос.

Хүн уур уцаар, атгаг санаа, гэм хор, шунаг сэтгэлгүй энэ насыг элээвэл болоо биш үү. Энэ насаа дуустал өөрөө өөртөө бурхан байя л даа.

Миний хувьд насан өтөлж бурхны орон зорих тэр цагт аврал эрнэ гэж бодож байгаа. Худлаа хэлж, хулгай хийлгүй шударгаар амьдарсан байхад өчүүхэн намайг хүлээж авч л таараа. Харин өнөөдөртөө би хүссэн өдрөө л үсээ засуулж баймаар байна.

Read more!

Эерэг итгэл VS. Сөрөг үнэмшил

Над шиг бусдаас бага хөдөлмөрлөж, бусдаас ихийг олох хүсэлтэй “празит” үүлдэрийн хүмүүс нэн цөөн бизээ.

Би л тэгж бодож миний л зөв болохоор магадгүй төр засаг хүртэл бор гэрт минь морилж, хүүхдийг чинь сургууль дээр нь тэжээж, намайг саятан болгоно гэж амлаж буй биз. Үндсэндээ төр намайг тэжээх нь зүй ёсны хэрэг гэж би бодоод байгаа юм л даа.

Эцэг эх хүүхдийг минь харах ёстой харин сургууль цэцэрлэг дээр нь төр хооллоод өгөх хуультай юм чинь арга ч байж уу дээ. Нийт нь нэгнийхээ төлөө !!!
Би ч азтай золиг л доо. Ямар азаар шар толгойгоо өөрөө мэддэг, рискээ өөрөө үүрдэг тэр оронд нь төрчөөгүй юм.
Зарим хүмүүс ухаантайг нь гайхаж бас тараасан мөнгийг нь архитай нь цусалж сонгочихоод адаг сүүлд нь 76 ухна, гахай, нохойн дээрээ тултал муулдаг зуршил янаг ханиаднаас ч илүү газар авчээ. Дуугүй л өгсөнийг нь л гударна биз дээ.

Хар үгээр бол 76 хүний буруутай үйл ажиллагаанаас бидний амьдрал доройтож байна гэсэн үг л дээ. Тийм ч байж магадгүй.

><

Одоо харин хэн нэгний гарыг хараад биш, чиний амьдрал чамаас л шалтгаална, хар толгойгоо ясан болтол нь “би мэдье” гээд зоригтой төсөөлж үзлээ.

Надад “чиний гэдэс хоолтой юу, хоосон уу” тэр бусдад хамаагүй, чамд л хамаатай юм шиг тэнэг бодол төрөөд эхэллээ. Бас хүн болж төрчихөөд цоо эрүүл, насан залуу энэ биеийг чинээнд нь тултал ашиглаж чадахгүй байж бусдын олсныг өөрт хамаатай мэт амаа ангайн тэтгэмжээр амьдарч байгаа ч юм шиг. Шал балай юм. Яагаав нөгөө хөөрхий нөгөө хэд мөнгөө хэн нэгэнд алдаад төрөөс хохирлоо барагдуулсан нь энэ төрийн ачлал бус жинхэнэ олон татвар төлөгчдийн мөнгийг шамшигдуулсан гэсэн тэрслүү бодол гэсэн үг л дээ.

Тэгэхлээр “Өөрөө өөрийнхөө төлөө” гэж бодвол махан биеэ “чи өөрөө л тэжээж, ундалж, хувцаслах ёстой” гэсэн энгийн нэгэн парадокс гарч ирнэ. Үндсэндээ чи амьдралаа залгуулаад явж чадахгүй бол үүнд хэн буруутай вэ? гэсэн асуулт л даа.

Миний ухаан хүрэхгүйгээс гадна илүү юм бодвол толгой өвдөж магадгүй. Бэлэнчлэх сэтгэл хөдлөөд аль нь зөв юм болохыг мэдэх хүсэл байвч сачий хүрэхгүй нь. Миний өмнөөс та бодоод өгөөч, тэгэх үү? Энэ асуултыг танд үлдээе.

?

Харин хажууд байгаа хар нөхөр:

- Нийтээрээ өөрийнхөө төлөө өөрөө л хөдөлмөрлөж, бусдаас бууз хуушуур горидохоо байвал...
- Чи өнөөдрөөс л эхэлж хийж эхлэхгүй бол гал цогтой залуу нас чинь цаг минутаар хорогдож байгааг ойлговол...
- Хүн бүр чаддаг юмаа чинээнд нь тултал хийж эх орондоо дэм болбол...
- Олсон хэдээ нийлүүлээд нэгэндээ өгөх бус хурааж хуримтлуулан хэрэгтэй юм уруу хийхийг, хэн нэг нь сэтгэвэл....
- Өөртөө итгэж өрөөлд лай бололгүй, ихийг бодож илүүг бүтээвэл ядарсан Монгол бадарна бүр балай авна гэдэгт итгэвэл...
- Хороон бага найруулж, хийхээ урьтал болговол....

БОЛЖ Л ТААРАА гээд байх юм. Харин та юу гэж бодож байна?...

Read more!

Багалзуур андын түүх

Тэр сэтгэлгээ энэ тэр нь тасарцан эрүүл ухаантай хүн битгий уншаарай гэж гуйх нь зөв байх.

Та нарынхаар бол та нартай л адилхан “онцгой замнал”-гүй гэдгээ эхлээд нотлон харуулах нь зүйтэй байх. Үр дүн нь бусадтай яг адилхан бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй байдаг нэг хов хоосон махан толгой.

Балчир нас
Учир мэдэхгүй жаахан байхад минь ээж минь намайг цэцэрлэгт явуулаагүй мөртлөө гэрт өглөөнөөс орой болтол цорын ганц хүү болох намайг цоожлон тарчлааж, одоо бодоход Орос ном хань болгон бариулаад үлдээдэг байсансан. Гэр маань нэг давхарт байх бөгөөд худалч хүнд надаас том хулгана хааяахан гүйж жорлон оруулахгүй намайг зовооно. Ээжийн хуучин цэнхэр дээлийг нөмрөн хувцасны шүүгээний доороосоо 3-р давхарт хэлд орсноосоо хойш хэдэн жил амьдарч билээ. Ээж аав 2-ыг ажлаасаа иртэл би тавцангаасаа буухгүй бөгөөд ирэхэд нь л 00-ийн өрөө уруугаа тэнхээ мэдэн гүйж муусайн хулгануудтай ач тач нэгийгээ үзэх бяр амтагдах нь нэн таатай.
Тэр нэг номны гоё сайхан зурагнуудыг одоо хүртэл би санадаг юм. Хуудас бүрээр нь нэг бүрчлэн цээжлэн мэдэхгүй ч гэсэн олон үсэгнүүдийг нь толгой дарааллан нүдэлж амжсан. Ээжийн минь юм бичиж байна гээд сараачих, миний сараачих хоёр тэс өөр харагддаг нь надад их л сонин санагддаг байж дээ. Тэр л үед 35 үсгээ дарааллаар нь мэддэг болсон ба дундаас нь асуухаар таг болчихдог махан толгой байлаа.

Бага нас
Хагас жил цэцэрлэгт өгч намайг башийлгаад 7 настай анхны 1-р ангид тээр жил өгдөг юм байна. Хэхэ бас ч үгүй үсгээ бүрэн мэддэг 10 хүртэл тоолчихдог тухайн үедээ болбол “үеийнхнээсээ тасарчихсан” амьтан анхны хичээлдээ ортол, сүүлд хамт 10-р ангиа төгссөн нэгэн анд маань тэр үед 100 хүртэл тоолоод, харин 4-р ангиасаа шилжсэн, одоо ч нэрийг нь мэдэх нэгэн нөхөр хэдэн сарын дараа минутанд 200 хүртэл үг уншиж аазгай хөдөлгөх боллоо. Гэвч би өөрийгөө ялж чадаагүй. Харамсалтай нь надад олны дундаас онцгойрох хүсэл байсангүй. Гайхан бишрэхээс биш “би чадий шдээ, чаднаа би” гэж бодож явсангүй. Доошоо ч үгүй, дээшээ ч үгүй алтан дундуур явах нь зүйтэй гэсэн ёоёотой бодол тухайн үед л хоногшсон байх гэж би боддог юм.

Угийн кино урлагт элэгтэйг минь эс тоон (одоо ч тийм) ням гарагт гардаг 4:10 цагийн кино үзүүлэхгүй намайг тарчлааж цусаар уйлсан ч эс зөвшөөрсөн тул муу ээжийн шазруун занг л дийлэхийн тулд үг үсэг холбож сурсан. Бас муухай бичлээ гээд дэвтрээ уруулж нүүр уруугаа шидүүлээд, шөнөжин уйлж, хуулж хонохдоо 7 настай балчирхан толгойдоо надад хэрэг болно, миний төлөө л ингэж байна гэж бодсонгүй. Арга ч үгүй биз дээ жаахан байж.

Багшийн өгсөн багахан даалгаврыг бүрэн хийгээд онцсайн сурч л байвал надад тэр нь “хаваасаг” байсан юм чинь. Илүү юм хийж энэхэн биеэ зовоох хүсэл байсангүй.

Махан толгой чинь илүү ихээр сурч мэдэхийн хүсэл гээч юу болохыг ойлгосонгүй, амттай юм идэж, аав ээждээ эрхэлж байвал тэгээ л болоо....

Шилжилтийн нас
Томрох тусам анд найз олонтой боллоо. Бас ч үгүй тооны ангид суралцах болсон авч “тэнэг” найзуудынхаа дээд ангийн тооны ном шагайж, бүжиг, дуу хийж, дугуйлан секцэнд явангаа үерхэл нөхөрлөл ярилцахыг нь хараад туйлбаргүй зантай махан толгойт чинь ихэд гайхах ба сега тоглоом, Майн Рийд, Жуль Верн, бас кино 3-таа л үнэн ч үлдсэн. Заа тэгээд л өдөр хоног ээлжлэн 10-аар ангиа сайн дүнтэй дүүргэж дээ. Харин худлаа хэлж хулгай хийж, архи тамхи гээчийг амандаа битгий хэл хамартаа ч хүргэж үзээгүй дээ. Хаа ч хэлнэ...

Өөртөө бус өрөөл бусдад найдаж явсаар амьдрал гээчийг ер нь ойлгосонгүй. Аа тэгээ л нэг сургуульд ороод төгсвөл болж л таараа...гэсэн бодол тойрон тойрон эргэлдэнэ.

Тэгэхээр би олны ярьдагчлан байдаг л нэг “урсгалаараа явдаг” хүнээс илүү зүйлгүй, байдаг л нэг нөхөр байгаа биз. Хүн болгоны “түүхэн хуанли” өөр боловч сэтгэлгээ ижил олонхи та нарын өрөөсөн гутал. Эцэг эхийн хэлснийг үглэж байна гээд чихээ дараад өнгөрдөг, үнэгүй юманд нугасгүй, зугаа цэнгэл, биеийн амрыг харахдаа уухайн тас тийм л хүн...

Read more!

ӨЛСГӨЛӨН

Монгол орныг таван хошуу малтай, таван зүйлийн тарианы хөрс шороо газартай мөртөө өлсгөлөнд нэрвэгдэхэд ганцхан алхам гэх юм. Шалтгаан нь нийт хил гаалиар орж ирж байгаа импортын барааны дийлэнх нь хүнсний бараа, ядахад түүнийх нь ихэнх нь хоёр хөршийнх нь экспорт байх. Нэг өдөр том "агаа" нар хилээ хаавал дуусах нь тэр. Тэр үед нөгөө Африкийн харууд шиг л тусламжийн бараагаар голоо зогоодог байх даа.

Гаднаас, тэр тусмаа хоёр ахаасаа хүнсээ залгуулж байгаа бидний хувьд юун тэр Түвдийг өмөөрч Хятадыг муулах, юун Оросыг буруутгаж Европын холбоо, Америкийг дэмжих. Үгүй яахав, алсдаа тусламжийн хүнс авахаа бодоод Америкт жаахан долигонож болох л юм. Гэхдээ нөгөөх нь хүссэн хүсээгүй л манай ах нарын нутгаар дайрч маньд жаахан юм хүргэж өгөх хойно ялгаа алга. Энэ бол наргиа, гэвч үнэн хэрэгтээ царгиа л болчхоод байна.

Том том ярьж, айхтар сүрхий олон улсын байдал, дэлхийн энхтайван энэ тэр гэж байхаар эхлээд хоосон ходоодоо дүүргэх талаар бодсон нь дээр санагдана. Гэхдээ энэ нь хүн доромжилж байхад дуугүй л гурилаа нухаад, махаа хөшиглөөд, хоолоо хийгээд бай гэсэн үг биш л дээ. Зүгээр л хамгийн түрүүнд гэдсээ цатгаж, шүдээ чигчийлж байгаад дараа нь төр улсын хэрэг ярьвал яасан юм гэсэн санаа. Их эзэн (мэдээж ертөнцийн эзнийг хэлээгүй) маань хүртэл хэлсэн шүү дээ, “Ядуу хүн ходоодныхоо хэмжээгээр, баян хүн бэлчээрийнхээ дайгаар сэтгэдэг” гэж.

Урьд өмнө ам л ангайвал сонгууль, улс төр, үндэстний үзэл, нийгмийн ухамсар, оюун санааны хувьсгал гэдэг байсан намайг яагаад гэнэт өлсгөлөн, ядуурал яриад эхэлж байгаад та бүхэн гайхаж байгаа байх. Учир нь эхнэртээ авчирч өгсөн хэдэн халтар төгрөг минь хүнсний зардлаасаа хэтрэхээ байсныг хожимдох шахуу ойлгосон учраас тэр. Хүний сайхан үрийг жаргаана гэж авч суучихаад, хөөрхий нялх үрээ хүнээс дутаахгүй гэж амалчихаад өвдөг цоорхой өмдтэй, өсгий цоорхой оймстой явуулах цөвүүн цаг эхлэчих гээд байгаа учраас өлсгөлөн нүүрлэсэн өнгөрсөн жилүүдийг эргэн санахаас аргагүйд хүрлээ...

... 1992 оныг хүртэл Монголчууд, тэр дундаа хотынхон, ялангуяа хэдийд ч хэн ч зочилсон идээ будаагаар халгиж цалгиж асан манайх, тэгээд хамгийн гол нь соц нийгмийн сүүлчийн үлдэгдэл, кап нийгмийн эхний гишүүн би өлсөж үзээгүй байсан. Картын барааны тэр жилүүдэд мах, гурил, будаа, ногоо нүдний гэм байсан үед биднийг өсгөж, хүмүүжүүлсэн өвгөн аав минь угийн зүрх муутай байсан авч, хаа хамаагүй бөөрний дутагдлаар өөд болсонсон. Үнэн хэрэгтээ тэжээлийн дутагдлаас өвчнийх нь уг үндэс шалтгаалсан байж. Сайн эцэг эхийн буянд бид өлсөөгүй ээ. Харин биднийг гэсэн тэд өлсөж байсныг өдий хүрсэн хойноо л бид ойлгосон юм.

Монгол оронд импортоор орж ирдэггүй цорын ганц хүнсний бүтээгдэхүүн нь мах. Энд мэдээж Монголчуудын хоёрдогч хэрэглээ болох тахиа, гахай, нохойны махны талаар авч үзээгүй. Галуу шувууны бөөр гаргадаг гадаад хүний хувьд бол маний "номбор уан" хэрэгцээ болох хонь, үхрийн мах бол тэдний хоёрдогч хэрэглээ. Тийм болохоор бид бүхэн (аз болж) одоохондоо одос үхрийн мах зажлах хувьгүй л байна.

Монголын өргөн уудам тал нутагт хэдийнээс нааш мал нь хүнийхээ тооноос хэд дахин олон байсаар ирсэн боловч нэгэнт бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлдэг тул малын тооны дээд хязгаар нь тодорхой байсан байна. Үүнийгээ дагаад хүнийх нь тоо толгой ч хязгаарлагдмал байсаар ирсэн аж (эрдэмтдийн үгнээс шпи-дэв). Бараг хавтгай шахуу өнөөгийн дэлхийд хүний тоо малаасаа олон байх нь манай орны хувьд тун чухал зүйл болоод байгааг хэн бүхэн ойлгож байгаа байх. Монголчууд түүхэндээ хамгийн олуулаа болоод байгаа энэ цаг үед хүнээсээ олон байх тавилантай малын тоо бүр дээд хязгаарын цэгтээ тулчихаад байгаа. Гэдэг нь мал дахиад өсөхгүй гэж муу ёрлож байгаа хэрэг бус, харин нэг малд ногдох бэлчээрийн нэгж багасч, малын чанарын тал дээр асуудал үүсээд байна гэдгийг илэрхийлж байгаа ухаантай.

Малын чанар муудна гэж юу яриад байгаа вэ гэвэл нэг малаас авах махны гарц багаснаа л гэсэн санаа. Энгийнээр хэлбэл урьд нэг кг мах худалдаж авахад 200 гр яс таардаг байсан бол, алсдаа 800 гр яс олддог болноо л гэсэн үг. Эсвэл бээжин хав шиг биетэй, бэлчээр дүүрэн малтай болох нь ээ ч гэж тайлбарласан болох юм. Нэн ялангуяа уул уурхай, ашигт малтмалын үсрэнгүй хөгжлийн (алтан боломжийн) үед тулж ирээд байгаа энэ үед хүссэн хүсээгүй бэлчээр ашиглалт хамгийн эмзэг нарийн асуудал болж хувираад байна. Ядахад тэр муу уурхайд нь ус их хэрэг болдгийг яана, миний Монголын газар шороонд ус чандмань эрдэнэ байдгийг яана, ус элс хоёр харшилдгийг яана, элсийг зогсоох мод ургамал багатайг бүр яана.

Хүн нэмбэл хүнс нэмнэ гэдэг аль ч үндэстэний ухаан санаанд багтахгүй гаж сонин афоризмтай Монголчуудын хувьд хүнсний асуудал хэзээ ч хамгийн гол зүйл байсангүй. Харин ч малаа бэлчээх уудам тэнүүн, уул ус нь тэгш хангай л гол асуудал байдаг байлаа. Тал дүүрэн бэлчсэн таван хошуу малтай Монголын уудам тэнүүн нутагт өлсөж үхсэн хүн дуулдаагүй, харин ч цатгалан хүний тос даасан ... (нөгөө юу) л байдаг байв. Гэтэл цаг үе өөр болж хил хязгаарын талаар өчүүхэн ч ойлголтгүй нүүдэлчдийн хувьд үргэлж дорд үзэн дооглож ирсэн, шавар хэрмэндээ шавааралдан суудаг нанхиад түмний нажид зовлон нүүрэн дээр нь тулаад ирэхийн цагт өвс идэж, өвчүүг нь түших малын тооноос илүүтэй гар хөдөлгөж, газар хагалах хүн хүч чухаг болоод ирсэн байна. Ганц нанхиад түмнээр жишээг татах нь өрөөсгөл бөгөөд ерөөс цивилизаци (иргэншил) гэдэг маань тэр чигээрээ дэлхий нийтийн хөгжлийн чиг хандлага юм.

Нүүдэлчин Монголын хувьд ч хотжилт улам бүр эрчимтэй явагдаж байна. Манай орны хувьд хотжилт гэхээсээ илүүтэй суурьшилт гэж нэрлэж болохуйц процесс хүч түрэн нэмэгдэж шилжин суурьшигчдын тоо өдөр бүр өсөж байгаа энэ үед агаарын бохирдол, хөрсний эвдрэл, ундны усны хомсдол гэх мэт олон проблемын нэгэнд хүнсний хангамжийн асуудал ноцтойгоор тавигдах ёстой. Хөдөө орон нутгаас хот уруу ахуй амьдралаа хөөн ирэгсдийн тоонд хязгаар тавьж, үүнд механик саад хориг хийх нь олон жилийн өмнөх бюрократ бүтцийг эргэн сэргээсэнтай агаар нэг. Харин үүний оронд тэдэнд тулгарч байгаа асуудлыг шийдэхэд анхаарал тавин ажиллах хэрэгтэй бөгөөд хамгийн гол нь тэднийг хотжиход нь тусалж, хотжихыг (хотын соёлд суралцахыг) шаардах нь зүйтэй.

Дэлхийн дахины үгийн санд томоохон хувь нэмэр оруулж, “zud” зэрэг үгсийг нэмсэн тэдний хувьд жил дараалан давтагдах ган гачиг, зуд турхан, өвөлжөө худаг булааж ташуур далайн ханхалзах нутгийн атаманууд, мах айраг нэхэх эмч багш дарга нар, анхнаасаа төлөвлөгдсөн тул анзаарч харахгүй өнгөрөх тусламжийн өвс тэжээл ачсан машин зэрэг нь хотод оч, нутгаа орхи, нүү гэснээс ялгаагүй байх аж. Тиймээс л арга буюу байгаа хэдэн малаа махны ченжэд барьчихаад гэрээ ачаад нүүхээс өөр аргагүйд хүрдэг. Энэ бол бас ч гэж зарах малтай хэдийнх нь хувьд тохиолддог явдал. Харин аймаг, сумын төвд суугаа нүүх зардлаа дийлэхгүй үлдсэн хэдхэн айлын хувьд арга буюу мал, "буянтай” хүний аяыг харж хаяа бараадан хоног төөрүүлнэ. Аз байвал ах гар хоншоортой нэгэн байгаад эрийн зангарагтай загнавал өнгөтэйг өмсөхгүй ч өлсөж, даарахын зовлон үзэхгүй. Хөдөө хөхөрч гадаа гандаж хотод суугаа манийхаа хоолыг залгуулах малчдын амьдрал бодит байдал дээр нэг иймэрхүү.

Ийм байдал ардчилал ялснаас хойш үргэлжилж, ах нам ардчиллыг бадруулснаар улам газар авч, бүр гаарах болсон. Малчдын тоо цөөрөөд, малын тоо өсөөд байгаа өнөө үед махны (тодруулбал хүнсний) хэмжээг нэмэгдүүлж, капиталыг бүтээцгээе гээд ямар яргачин Пол Потын дэглэмийн Камбож адил ажилчин, тариачны улс болно гэж балайраад бултаараа малчин бололтой биш. Харин байгаагаа ашиглаж, баялгийг бадруулахуйц, ухаалаг аж ахуйг хөгжүүлэх, дэмжих хэрэгтэй байна. Тодруулж жишээ татъя.

Жил гарангийн өмнө уншсан санагдана, улсын нэг сайн малчны талаарх, тэдний хот айлд зочилсон тухай хөрөг найруулал. Өвөлжөөндөө дүнхийсэн сайхан хаустай, цэвэр бохир усаа шийдчихсэн, өвсний хашаа нь дүүрэн өвс, тэжээл. Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулаад, түүндээ нийгмийн халамжийн асуудлыг нь тодорхой оруулж тов хийтэл тохирчихсон хэдэн айлын хүчээр ажлаа амжуулсан шиг. Салхины, нарны энергиэр цахилгаанаа хангаад телевиз үзэнгээ бүтээгдэхүүн борлуулах гэрээгээ интернэтээр мэйлдээд л. Тэр хүнийг малчин гэх үү, хувийн аж ахуйтан гэх үү, эсвэл бизнесмэн гэх үү. Уг нь ч ялгаагүй л дээ.

Миний хувьд иймэрхүү зураглалыг жаахан ахиулж харвал Монголын мал олширно, чанаржина, дагаад мах сайжирна, хямдарна гэж итгэдэг. Ахиулж харна гэдэг маань хагас нүүдлийн мал аж ахуй гэсэн үг л дээ. Хагас нүүдлийн гэдгийг та өөрийнхөөрөө л ойлго. Худаг, бэлчээрийг хувьчилах уу, өвөлжөө хаваржааг хувьчилах уу, эсвэл малчдын хоршоо-нэгдэл байгуулах уу. Энэ бол малыг чүү ай эр эмээр нь л ялгаж чадах төдий миний мэдэх зүйл биш. Харин ердөө л дэлхий дээр хамгийн олон хоньтой, дэлхийн махны экспортын тодорхой хувийг дангаараа хянадаг Австралийн мал аж ахуй нь хагас бэлчээрийнх гэдгийг л сонссоноос ийн мөрөөдөж байгаа юм.

Эсвэл тэс өөр санал ч байна. Заавал хэдхэн малынхаа хүрээнд сэтгэх гээд байх юун. Аймаг, сумын төвүүдэд байгаа юу хийдэг нь үл мэдэгдэх, яаж амьдралаа залгуулдаг нь тун ч тодорхойгүй айлуудыг яагаад тахиа, гахайны аж ахуй эрхлүүлж болдоггүй юм бол? Яагаад Монголчууд заавал үхрийн, хонины, адууны мах идэж ходоодоо хүндрүүлж, мангас зүүдэлж хонох ёстой юм? Энд мэдээжээр байгаль, цаг уурын нөхцөл, уламжлал, зан заншил нөлөөлдөг биз. Гэвч дэлхийн хүн амын дийлэнхийнх нь махны хэрэгцээг тахиа гэдэг буянтай амьтан хангадаг гэдгийг гадагад явж галуу шувууны мах идэж үзсэн хүмүүс мэдэх биз. Бас хамгийн хямд мах бол тахианы мах гэдгийг ч мэдэх биз. Харин Монголд шал гажиг, яг эсрэгээрээ шүү.

Тахианы мах уургийн чанараараа үхрийн махнаас төдийлөн хоцрогддоггүй гэдгийг хүмүүс хэр мэдэх бол. Тахианы мах хатуу ширүүн уур амьсгалтай манай орны хувьд зун хүнддэхгүй, өвөл хөнгөдөхгүй илчлэгтэй хоол гэдгийг хүмүүс хэр ойлгодог бол. Хараад байхад харьцангуйгаар хүмүүс мэдэх нь мэддэг л бололтой. Харин тэр бүр хэрэглээ болж чадахгүй байгаагийн шалтгаан нь үнийн хувьд төдийлөн сайн ялгарахгүй, бас угаасаа хэрэглээд заншчихсан малын махнаасаа татгалзаж чадахгүй байгаад л учир нь байх шиг. Уг нь миний бодлоор бол тахианы мах боломжийн хямдхан байвал хотынхны гол хүнс нь тахианы мах байж болмоор санагдах юм.

Дан ганц мах яриад байх нь мэдээж утгагүй. Нэгэнт л хүнс тэжээлийн дутагдлын талаар ярьж байгаа хойно гурил будаа, хүнсний ногоо, жимс жимсгэнэ зэрэг бүхий л зүйлийг авч үзэх ёстой байх. Мөхөс миний хувьд энэ талаар цуглуулсан мэдээлэл, олж авсан мэдлэг хомс тул энэхэн төдийгөөр өгүүллээ хязгаарлая. Тиймээс ерөнхий сайдын санаачилсан “Атрын III аян”-г нэмж газар хагалах бус, худал үнэн олон тариаланч төрүүлэхийн төлөө биш, харин нэгэнт хагалсан газраасаа хямд зардлаар ахиухан ургац авахыг зорьсон технологийн эрэл хайгуул байгаасай, хамгийн гол нь эрлээ олоосой л гэж ерөөх байна.

За тэгээд нэгэнт л хүнсний асуудал, ер нь ганц хүнс ч биш, бүхий л зүйлийг, ялангуяа мөнгө зардалтай хамаатай л бол (мөнгөтэй холбогддоггүй зүйл ч гэж юу байхав) ярьсан бол хүссэн хүсээгүй л тээврийн асуудал уруу татагдан орно. Арга ч үгүй биз. Ийм том газар нутагтай, тэгээд төвлөрөл гэдэг нь зах замбараагаа алдсан улсын хувьд зам тээвэр, дэд бүтэц гэдэг юмыг тодорхой шийдэхгүй бол болохгүй. Миний бодлоор бол нэгэнт авах нь гарцаагүй болчихсон, бас зарцуулах чиглэлүүд нь тодорхой болоод байгаа 285 сая доллароороо баруун тийш нь төмөр зам тавивал ч... гоё доо. Энэ тухай тайлбарлаад, тоочоод эхэлбэл нийтлэл биш, ном болчих гээд байгаа тул үлдсэнийг нь эрхэм та гэгээн оюундаа болгоох буй заа...

... Картын барааны үед ямар хүнд хэцүү байсныг хэрийн хүн төсөөлөхгүй. Хөдөө орон нутагт төрж өссөн хүн бол бүр ч ойлгохгүй. Хөдөө хамаатан садан, ах дүү нь байдаг хотынхон ч мэдрээгүй. Тэдэнд ядаж мах нь, үндсэн хүнс нь олддог байсан юм. Харин хэдэн үе удмаараа нийслэл хүрээнд суурьшсан, цөөн хэдхэн хотын уугуул айл өрхүүд л бодит байдлыг дэндүү мэдэрсэн, өлсөхийн зовлонг амссан. Дайн дажны гашуун зовлон үзээгүй, үзэх ч үгүй азтай төрсөн бидний хувьд үмх талх зүсэж хуваасан баргар боловч баатарлаг дайчид, ширгэсэн мөөмөө нэхэн өмөлзөн уйлах өлгийтэй жаал, хөөрхий үрээ хүн болгохсон гэсэндээ ногдол талхаа эхнэртээ сарвайх эцгийн хатангиршсан дүрийг өр эмтрэм дүрслэх дайны тухай киног тэр үед л бодитоор ойлгож, өлсгөлөнгийн гай гамшгийг биеэр ухааран уйлж байлаа даа.

Тэр зэвүүн үе, зэврүүн цаг дахин хэзээ ч бүү тохиолдог. Монгол түмнийг аз түшиж, тэнгэр тэтгэх болтугай. Төрийн сүлд минь өршөө.

Read more!